Service-learning in Oekraïne: “Hoe kunnen we onze studenten zingeving bijbrengen in een wereld vol onzin?”
Wanneer oorlog en onzekerheid het dagelijkse leven bepalen, krijgt onderwijs een andere betekenis. In de Oekraïense context gaat Service-learning veel verder dan een pedagogische methode; het is een noodzaak geworden. Het biedt een antwoord op een prangende vraag: “Hoe kunnen we onze studenten zingeving bijbrengen in een wereld vol onzin?”
Studiebezoek van Oekraïense docenten aan KU Leuven
Begin februari 2026 verwelkomde KU Leuven Engage twaalf Oekraïense collega’s van de Ukrainian Catholic University (UCU), Dnipro University of Technology en Sumy State University in het kader van het Erasmus+ project ServU (Service-learning in Higher Education for Ukraine’s Recovery), evenals collega’s van de andere consortiumpartners. Het bezoek markeerde de afronding van het werkpakket “Service-learning Course Development”, waarvoor KU Leuven verantwoordelijk was. In dit kader werden Service-learning-vakken ontwikkeld in drie Oekraïense regio’s, die elk op een andere manier door de oorlog worden getroffen. Op basis van een nodenanalyse van lokale gemeenschappen werden geschikte vakken in de Oekraïense universiteiten geselecteerd, waarna teaching tandems gevormd werden tussen Oekraïense docenten en ervaren Europese Service-learning collega’s. In september 2025 gingen deze vakken van start als pilootprojecten. Het bezoek aan KU Leuven vormde een moment van reflectie: Wat betekenden deze Service-learning vakken voor studenten, docenten en lokale gemeenschappen? Welke impact zien we na een semester? En hoe kan Service-learning universiteiten en gemeenschappen helpen verbonden te blijven met de realiteit om hen heen — ook, en juist, in tijden van crisis?
“Service-learning versterkt veerkracht — niet als individuele weerbaarheid, maar als iets fundamenteel relationeels. We vechten niet alleen voor grondgebied, maar voor mensen en hun toekomst. En onderwijs ís die toekomst.” – Sophia Opatska, vice-rector Strategische Ontwikkeling, Ukrainian Catholic University
Tijdens de seminariedag “Impact of Service-learning Pedagogy in Wartime and Recovery” als onderdeel van het bezoek werd duidelijk hoe diepgaand Service-learning kan zijn wanneer de realiteit van studenten en gemeenschappen getekend is door conflict. In haar keynote sprak Sophia Opatska, projectleider en Vice-Rector Strategische Ontwikkeling aan UCU, ontroerend over de rol van onderwijs in een wereld die soms onzinnig aanvoelt. “Als docenten en pedagogen hebben we de verantwoordelijkheid om studenten te helpen betekenis en hoop te vinden,” stelde ze. “Service-learning versterkt veerkracht — niet als individuele weerbaarheid, maar als iets fundamenteel relationeels. We vechten niet alleen voor grondgebied, maar voor mensen en hun toekomst. En onderwijs ís die toekomst.”
Service-learning voor zingeving in een wereld vol onzin
Service-learning wordt bijzonder krachtig wanneer het vertrekt vanuit reële en urgente noden. Stemmen uit Lviv, Dnipro en Sumy herinnerden ons eraan hoe verschillende regionale realiteiten de noden van gemeenschappen in oorlogscontext bepalen. Mykola Trehub (Dnipro University of Technology) presenteerde de aangepaste Community Needs Assessment van het project, speciaal ontwikkeld voor een context van oorlog en herstel. Zijn conclusie was helder: kaders zijn nodig, maar flexibiliteit is cruciaal. Noden veranderen snel, en betekenisvol onderwijs moet blijven inspelen op wat gemeenschappen vandaag ervaren.
Service-learning biedt studenten bovendien een sterk gevoel van betrokkenheid en zingeving. Studente Oksana Stefyuk verwoordde het treffend: “Het is belangrijk om te voelen dat je leren betekenis heeft; het geeft je een doel. En wanneer je ziet dat je deel kunt uitmaken van een verandering die nu plaatsvindt, en die waarschijnlijk ook de toekomst zal beïnvloeden, is dat van onschatbare waarde.” Een andere getuigenis — van een student die na een nacht in een schuilkelder toch op communitybezoek ging omdat de gemeenschap op hen rekende — illustreert hoe krachtig engagement kan zijn, zelfs, en misschien juist, onder extreme omstandigheden.
Het ServU-project toont daarmee dat Service-learning niet alleen een onderwijsmethode is, maar een manier om samen te werken aan herstel, veerkracht en toekomst. In een tijd waarin conflicten wereldwijd toenemen, biedt Service-learning een antwoord dat zowel pedagogisch als menselijk is. Het helpt studenten betekenis te vinden, versterkt gemeenschappen en bevordert solidariteit over grenzen heen.
Marie-An Knops
Projectmedewerker Service-learning
KU Leuven Engage
