Internationale studenten volgen een service-learning traject tijdens de UCSIA-winterschool ‘European Solidarity in the Making’
Van 2 tot 6 februari 2026 organiseerde het Universitair Centrum Sint-Ignatius Antwerpen (UCSIA) de tweede editie van de winterschool ‘European Solidarity in the Making. Dignity amidst Despair: Migration Challenging European Solidarity’. De internationale, interdisciplinaire winterschool (goed voor 3 ECTS) bestaat uit theoretische lezingen en een praktijk- en reflectieluik. Daarbij steken studenten zelf de handen uit de mouwen bij lokale maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor vluchtelingen en migranten in Antwerpen.
De UCSIA-winterschool ‘European Solidarity in the Making’
UCSIA organiseert de winterschool ‘European Solidarity in the Making’ voor masterstudenten en doctoraatsstudenten i.s.m. de Antwerp Summer and Winter University tijdens de lesvrije week in februari. De tweede editie van de winterschool, met als subthema ‘Dignity amidst Despair: Migration Challenging European Solidarity’, toetste Europese solidariteit af aan de realiteit van internationale migratie.
De UCSIA-winterschool brengt studenten met verschillende nationaliteiten en uit diverse disciplines samen. Aan deze tweede editie namen 21 studenten deel uit negen landen: België, Nederland, Duitsland, Oekraïne, Marokko, Sri Lanka, de Filipijnen, Nigeria en Syrië. Meerdere studenten hadden een persoonlijke affiniteit met of (professionele) ervaring in het migratie- en vluchtelingenwerk. Samen met hun interdisciplinaire achtergrond vormde dit een verrijking voor de discussies en groepswerken in het programma.
Theorie en praktijk in verbinding
Tijdens het voormiddagprogramma van de winterschool maken studenten kennis met de belangrijkste theorieën en inzichten over solidariteit en migratie. Experts en beleidsmakers uit verschillende disciplines verkennen samen met de studenten de sociale en politieke implicaties van migratie. Ze bespreken actuele kwesties en spanningen die de EU-agenda domineren. De theorie wordt interdisciplinair benaderd, waarbij elke dag een andere discipline centraal staat. Onder andere een historisch, filosofisch, sociologisch, juridisch en politiek perspectief komen aan bod.
Daarnaast heeft het programma ook een praktisch luik: studenten nemen deel aan een excursie naar het Europees Parlement en het House of European History, én ze krijgen de kans om zelf de handen uit de mouwen te steken tijdens een kortdurende service-learning ervaring bij een van vijf lokale maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor vluchtelingen en migranten in Antwerpen. De vijf partnerorganisaties stelden hun werking voor tijdens de eerste lesdag. Op de tweede dag gingen de studenten in de namiddag in kleine groepen aan de slag bij een van deze organisaties.
Tijdens de praktijkervaring nemen de studenten deel aan een activiteit uit de dagelijkse werking van de partnerorganisaties. Omdat de organisaties waarmee we samenwerken erg uiteenlopend zijn, geldt dat ook voor de activiteiten: een klimsessie onder begeleiding van vrijwilligers met een migratieachtergrond bij RisingYou, een les Nederlands en een dialooggesprek met vrouwen zonder papieren bij De Loodsen, samen koken en spelletjes spelen met jongeren met een migratieachtergrond in het jongereninloopcentrum van PSC, een namiddagje in gesprek gaan met het gevarieerde publiek van de Gezondheidskiosk op het Terloplein in Borgerhout, en deelnemen aan een Stadsklapsessie van Atlas, die deel uitmaakt van de cursus Maatschappelijke Integratie voor nieuwkomers (Meer weten over de werking van onze partnerorganisaties? Lees het artikel Solidariteit in praktijk: werken met nieuwkomers en leren over internationale migratie op de UCSIA-website).
Hoewel de ervaringen van de studenten bij elke organisatie anders zijn, krijgen ze zo de kans om de werking van maatschappelijke organisaties in Antwerpen van binnenuit te leren kennen. Ze komen er in contact met zowel medewerkers als cliënten. De focus ligt daarbij op ontmoeting, waardoor de theorie uit de lezingen een gezicht krijgt.
Ruimte voor reflectie
Doel van de UCSIA-winterschool is de studenten inzicht te geven in theoretische en beleidsmatige kaders, én hen stil te laten staan bij de praktische en menselijke implicaties hiervan. Het is op deze doelstelling dat het service-learning traject inzet. Tijdens een reflectiesessie op woensdagnamiddag wisselen de studenten ervaringen uit: Wie hebben ze ontmoet? Wat is hen bijgebleven? Welke parallellen zien ze in hun ervaringen bij de verschillende organisaties en welke kritische vragen roept dit op? Hun eigen reflecties vatten de studenten samen in een persoonlijk portfolio en een creatieve groepsposter die hun visie op ‘een weg naar meer solidariteit met migranten in Europa’ visualiseert. Aan het einde van de week presenteerden de studenten hun poster aan elkaar, aan migratie-experts en aan de partnerorganisaties.
Tot slot krijgen de studenten ook een individuele reflectieopdracht mee: als evaluatie van de winterschool schrijven ze een ‘refugee story’, een fictief kortverhaal waarbij ze in de huid van een vluchteling of migrant kruipen die ze tijdens hun praktijkervaring hebben ontmoet. Ze beschrijven een dag vanuit het perspectief van deze persoon: Wat zijn de moeilijkheden waarop men botst? Welke kansen zijn er? Welke waarden en normen liggen aan de basis? Deze oefening leidde tot mooie verhalen waarin ook de partnerorganisaties en hun werking tot hun recht komen.
‘Short-term service-learning’: een meerwaarde?
Een enkele namiddag meedraaien in een maatschappelijke organisatie is misschien bezwaarlijk een ‘service-learning ervaring’ te noemen. De beperkte aanwezigheid biedt studenten immers weinig kans om écht een bijdrage te leveren aan de werking van de organisaties. “Toch geloven we dat ook een kortdurend traject een meerwaarde kan zijn”, zegt Kaat Somers, projectcoördinator service-learning bij UCSIA en docent in de winterschool. “We hebben de inhoud van het traject vooraf uitgebreid afgestemd met de maatschappelijke partners, zodat de studenten kunnen deelnemen aan een activiteit die zinvol is zowel voor henzelf als voor de cliënten van de organisaties. We vragen ook expliciet aan de organisaties om studenten te laten aansluiten bij hun normale, dagelijkse werking, zodat de aanwezigheid van onze studenten voor hen niet te belastend is.”
Dat het service-learning traject, hoe kort ook, voor studenten een grote meerwaarde is in het winterschoolprogramma, blijkt uit de studentenfeedback van de afgelopen twee edities:
“It was enriching to address the practical implications of migration. I could challenge myself and learn about different activities organized by social organizations and civil society active in the field.” – student UCSIA-winterschool 2026
“As a consequence of the programme, I plan to reflect more on constructing a more balanced view on the subject of migration and solidarity, while also becoming a volunteer at a solidarity organization.” – student UCSIA-winterschool 2025
“The theoretical link with the practical field through the collaboration with the different organizations was the peak moment of this winterschool.” – student UCSIA-winterschool 2025
Ook de partnerorganisaties beamen dat de deelname van de studenten aan activiteiten in hun organisatie een meerwaarde kan zijn. De studenten toonden veel interesse in hun werking en stelden zich respectvol op tegenover de doelgroep. De interacties tussen de doelgroep en de internationale studenten gaven bovendien aanleiding tot verrassende gelijkenissen en herkenbare situaties die verbinding creëerden. Daarnaast waren de partnerorganisaties erg enthousiast over de ‘refugee stories’ van de studenten, die getuigden van empathie voor en inzicht in de situatie van hun doelgroep.
Duurzame samenwerking met maatschappelijke partners van bij de start
“Dat het service-learning traject van de UCSIA-winterschool als waardevol wordt beoordeeld door zowel studenten als maatschappelijke partners, is vooral te danken aan de intensieve samenwerking met de partnerorganisaties vanaf het prille begin”, aldus Kaat. “Zodra het idee voor een winterschool over migratie ontstond, gingen we meteen met enkele lokale organisaties in gesprek over hoe we hen hierbij konden betrekken en hoe we ook voor hen een waardevol programma konden uitwerken.”
De gesprekken met de maatschappelijke partners zorgden ervoor dat het programma ook afgestemd werd op hún noden. Bijvoorbeeld: tijdens de winterschool komen de studenten op bezoek bij de partnerorganisaties, maar voor die organisaties is het waardevol om met hun cliënten en medewerkers ook een bezoek aan UCSIA te kunnen brengen. Er werd daarom besloten om de Atlas Stadsklapsessie, waaraan de studenten deelnemen, te laten doorgaan in het UCSIA-huis. Daarnaast werd aan het einde van de winterschool een afsluitend buffet georganiseerd waarop ook de partnerorganisaties welkom waren.
De maatschappelijke partners toonden ook interesse in het inhoudelijke programma. Medewerkers van de partnerorganisaties konden daarom gratis deelnemen aan de lezingen. De organisaties konden bovendien hun eigen cliënten aan een voordeeltarief laten deelnemen aan het winterschoolprogramma.
Het concrete partnerschap voor de winterschool mondde uit in een bredere samenwerking tussen UCSIA en de maatschappelijke organisaties. Ook bij andere projecten worden de partners betrokken. Zo werd alvast het idee geopperd om samen een podcastreeks uit te brengen over migratie aan de hand van de ‘refugee stories’ die door de studenten werden geschreven. Kaat: “De winterschool heeft ons geholpen om concrete contacten te leggen met relevante lokale organisaties. Nu halen we die banden aan om te bekijken hoe wij als UCSIA kunnen inspelen op thema’s die hen aanbelangen en hoe we gezamenlijke projecten kunnen opzetten.”
Kaat Somers
Projectcoördinator Service-Learning
UCSIA
